29 Mart’ta Pakistan’da acil bir toplantı düzenleyen Türkiye, Suudi Arabistan, Mısır ve Pakistan dışişleri bakanları ABD-İsrail ve İran arasında patlak veren savaş için ateşkes başta olmak üzere bölgesel sorunlar ele alındı. Bu adımın müzakerelere giden yolda bir adım olması planlanıyor. En azından, taraflar anlaşmaya varmazsa Trump’ın 6 Nisan’dan sonra İran’daki enerji santrallerine yönelik saldırı tehdidini hayata geçirmesi engellenebilir.
İran tarafından saldırıya uğrayan Körfez ülkeleri ya davet edilmedi ya da katılmayı reddettiler. İran’ın bölgedeki ABD üslerini hedef alması sonucu saldırıya uğrayan ülkeler arasında sadece Suudi Arabistan katılmayı seçti.
Katar Dışişleri Bakanlığı sözcüsü Majed al-Ansari, ülkesinin savaşı sona erdirmek için yapılan tüm diplomatik çabaları desteklediğini ancak Katar'ın "Pakistan'da yürütülen diplomatik çabalara ortak olmadığını" ifade etti.
Birleşik Arap Emirlikleri hükümdarının üst düzey danışmanlarından Enver Gargaş, "İran, savaştan önce niyetleri konusunda komşularını aldattı ve tırmanmayı önleme çabalarına rağmen önceden planlanmış bir saldırganlık sergiledi. İran'ın Körfez ülkelerine yönelik saldırganlığına yönelik herhangi bir siyasi çözüm, gelecekteki saldırıları önlemek için net garantiler içermelidir" şeklinde konuştu.
Birleşik Arap Emirlikleri’nin konferansa katılmamasının arkasında birden fazla siyasi ve stratejik gerilim bulunuyor. Abu Dabi ile İslamabad arasında Pakistan’ın ulusal havaalanının yönetimine ilişkin anlaşmanın Ocak ayında iptal edilmesi ikili ilişkilerde sürtüşmeye yol açtı. Buna ek olarak, Pakistan ile Suudi Arabistan arasında Eylül ayında imzalanan stratejik iş birliği anlaşması da BAE tarafından Körfez içi dengeleri zedeleyen bir adım olarak değerlendiriliyor. Yemen ve Sudan’daki nüfuz mücadelesi nedeniyle Riyad ile rekabet halinde olan Abu Dabi, bu yakınlaşmayı kendi bölgesel konumuna tehdit olarak görüyor.
Öte yandan BAE’nin İsrail ile kapsamlı diplomatik, askeri ve istihbarat iş birliğini sürdürmesi ve ABD’nin İran’a yönelik olası bir kara harekâtında limanlarını kullanabileceği yönündeki değerlendirmeler de konferansa katılımın önündeki diğer önemli faktörler arasında gösteriliyor.
İsrail basınından Haaretz’in haberine göre, son yıllarda önlenemez yükselişiyle dikkat çeken Türkiye, gizli uçaklar İHA’lar, SİHA,’lar füzeler, deniz donanması araçlarıyla bölgenin askeri gücü haline geldi.
Özellikle Suriye ve Irak’ta terörle mücadelede elde ettiği deneyim ve başarılar dikkat çekiyor. Ayrıca Pakistan’ın nükleer silahlara sahip olması onu vazgeçilmez bir müttefik yapıyor. Orta Doğu’nun en büyük ordusuna sahip olan Mısır, bölgenin geleceğinin şekillenmesinde merkezi bir rol oynaması bekleniyor.
ABD ile farklı seviyelerde ilişkilere sahip bu dört ülke, İran’la da yakın ilişkilere sahip. ABD’nin İran saldırılarına karşı bölge ülkelerini koruyamaması, Suudi Arabistan’ın dahil olduğu diplomatik çabalar şimdilik savaşa dahil olmayacaklarına işaret ediyor.
Türkiye, ABD’nin İran’a uyguladığı yaptırımları uygulamaması, ABD’nin Türkiye topraklarından İran’a hava saldırısı gerçekleştirmesine izin vermemesine rağmen Trump Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan'ı "kardeş" ve "büyük lider" olarak görüyor ve Türkiye'nin davranışlarını "fantastik" olarak nitelendiriyor.
Uzmanlara göre; Türkiye, Suudi Arabistan, Mısır ve Pakistan arasında gerçekleşen bu ortaklık, yeni bir stratejinin habercisi olacağı düşünülüyor. İsrail yıllardır bir çeşit Arap NATO’su hayal ediyordu. Özellikle Joe Biden dönemi bu ittifaka yeşil ışık yakılmıştı. Ancak İran’la yaşanan savaş bölgedeki dengeleri alt üst etti. İsrail'e karşı tutumları değiştirdi.
Arap basınında yer alan haberlere göre, İsrail’in savaşı başlattığı ve bitirebilecek diplomatik süreci baltaladığı düşünülüyor.